Odkłady pszczele — jak i kiedy je tworzyć

Najprostsza definicja: odkład to nowa rodzina pszczela, którą tworzysz sam, zabierając trochę czerwiu, pokarmu i pszczół silnej rodzinie. Brzmi jak strata — w rzeczywistości to jeden z najmądrzejszych ruchów w całym sezonie.

Odkłady pszczele robi się z dwóch powodów: żeby rozładować nastrój rojowy w silnej rodzinie i żeby powiększyć pasiekę bez kupowania pszczół. Najlepszy czas to maj i czerwiec — szczyt rozwoju rodzin. Rozłożę, kiedy dokładnie je tworzyć, ile ramek zabrać i jak poddać młodej rodzinie matkę.

📌 Praktyczna zasada — im wcześniej zrobisz odkład, tym lepiej. Wczesny, majowy odkład rozwija się w czasie obfitego pożytku i zdąży urosnąć w silną rodzinę przed zimą. Lipcowy musi gonić.

Czym jest odkład i po co go robić

Odkład powstaje przez odebranie rodzinie produkcyjnej kilku ramek — z czerwiem i z pokarmem — wraz z obsiadającymi je pszczołami, i przeniesienie ich do osobnego ula. Z tego zalążka, po poddaniu matki, rozwija się pełnoprawna nowa rodzina. To naturalny rozród pszczelej rodziny, tyle że przeprowadzony pod kontrolą pszczelarza, a nie żywiołowo przez rójkę.

Po co? Pierwszy cel to walka z rójką. Odbierając silnej rodzinie część czerwiu i pszczół, osłabiasz ją dokładnie tam, gdzie narasta nastrój rojowy — i kupujesz spokój. Drugi cel to powiększanie pasieki. Odkład to po prostu najtańszy sposób na nową rodzinę: zamiast kupować pakiet czy rój, robisz rodzinę z własnego materiału, z rodzin, które już znasz. Jak rozpoznać i opanować sam nastrój rojowy, opisałem osobno w tekście o rójce pszczół.

Kiedy tworzyć odkłady

Odkłady tworzy się w szczycie rozwoju rodzin — od pierwszej połowy maja do początku lipca. To okno nie jest przypadkowe: wtedy rodziny mają nadmiar czerwiu i pszczół, a pożytek jest obfity.

Im wcześniej, tym lepiej. Wczesny odkład rozwija się w czasie pożytku, szybko rośnie i bez problemu osiąga siłę potrzebną do przezimowania. Późny, lipcowy, musi nadrabiać — i dlatego robi się go większym. Termin przekłada się więc wprost na to, ile ramek czerwiu trzeba zabrać. Praktyczne metody tworzenia odkładów zbiera m.in. portal Pasieka24.

Jak zrobić odkład

Sama czynność jest prostsza, niż się wydaje. Silnej, zdrowej rodzinie odbierasz ramki — w zależności od jej kondycji i tego, jak mocny odkład chcesz uzyskać, od jednej do czterech.

Bierzesz ramki z czerwiem zasklepionym — z niego w ciągu kilku dni wygryzą się młode pszczoły — oraz co najmniej jedną ramkę z pokarmem, czyli miodem i pierzgą. Ramki przenosisz razem z obsiadającymi je pszczołami. Minimum to dwie ramki czerwiu. Reguła sezonowa jest prosta: w maju i czerwcu robi się odkłady trzyramkowe, w lipcu już pięcioramkowe — im później, tym więcej czerwiu trzeba, by rodzina zdążyła urosnąć przed zimą.

Jest jedna rzecz, której trzeba przy tym dopilnować: nie przenieś przez przypadek do odkładu matki z rodziny macierzystej. Inaczej zostawisz rodzinę produkcyjną bez matki, a o to nietrudno przy szybkim przekładaniu ramek. Jak pewnie znaleźć matkę, zanim zaczniesz odbierać czerw, pokazuję w poradniku o tym, jak znaleźć matkę pszczelą.

Jak poddać odkładowi matkę

Świeży odkład jest bezmateczny — i to trzeba szybko naprawić, bo bez matki nowa rodzina nie ruszy.

Na drugi dzień po utworzeniu odkładu poddaje się matkę. Są dwie drogi: matecznik na wygryzieniu albo młoda matka nieunasienniona w klateczce. Po poddaniu matka musi się unasiennić — to trwa około dwóch tygodni. Dopiero po tym czasie zaglądasz do odkładu i sprawdzasz, czy matka jest i czy zaczęła czerwić; obecność jajeczek to znak, że nowa rodzina ruszyła. Wcześniej nie ma sensu niepokoić odkładu. Najszybciej rodzinę postawi na nogi dobra, młoda matka, dlatego warto połączyć tworzenie odkładów z hodowlą matek pszczelich — wtedy masz własny zapas królowych dokładnie wtedy, gdy ich potrzebujesz.

Najczęstsze błędy przy odkładach

Kilka potknięć wraca co sezon. Za słaby odkład — dwie ramki w lipcu to za mało, taka rodzina nie dorośnie do zimy. Odkład z chorej rodziny — przenosisz wtedy chorobę do nowej rodziny. Przeoczona matka, zabrana razem z czerwiem — i nagle rodzina macierzysta jest bezmateczna. Zbyt długie zwlekanie z poddaniem matki — im dłużej odkład jest bezmateczny, tym większe ryzyko, że pszczoły założą czerw trutowy. I wreszcie odkład zrobiony za późno, w sierpniu — to już nie ma sensu, bo rodzina nie zdąży urosnąć.

FAQ

Co to jest odkład pszczeli?

Odkład pszczeli to nowa rodzina pszczela utworzona przez pszczelarza. Powstaje przez odebranie silnej rodzinie kilku ramek z czerwiem i pokarmem wraz z obsiadającymi je pszczołami i przeniesienie ich do osobnego ula. Po poddaniu matki z takiego zalążka rozwija się pełnoprawna rodzina.

Kiedy najlepiej tworzyć odkłady?

Odkłady tworzy się w szczycie rozwoju rodzin — od pierwszej połowy maja do początku lipca. Im wcześniej, tym lepiej: wczesny, majowy odkład rozwija się w czasie obfitego pożytku, szybko rośnie i bez trudu osiąga siłę potrzebną do przezimowania.

Ile ramek czerwiu zabrać do odkładu?

Do odkładu zabiera się minimum dwie ramki czerwiu, a w praktyce stosuje się regułę sezonową. W maju i czerwcu robi się odkłady trzyramkowe, w lipcu pięcioramkowe. Im później tworzysz odkład, tym więcej czerwiu potrzeba, by rodzina zdążyła urosnąć przed zimą.

Jak poddać matkę odkładowi?

Matkę poddaje się na drugi dzień po utworzeniu odkładu. Można podać matecznik na wygryzieniu albo młodą matkę nieunasiennioną w klateczce. Po poddaniu matka unasiennia się około dwóch tygodni — dopiero po tym czasie sprawdza się jej obecność i pierwsze jajeczka.

Czy odkład zapobiega rójce?

Tak, tworzenie odkładów to jedna z najskuteczniejszych metod walki z nastrojem rojowym. Odbierając silnej rodzinie część czerwiu i pszczół, osłabiasz ją tam, gdzie narasta chęć rojenia. Odkład rozładowuje napięcie i jednocześnie daje nową rodzinę.

Po jakim czasie odkład staje się pełną rodziną?

Od utworzenia odkładu do pełnoprawnej rodziny mija kilka tygodni. Najpierw około dwóch tygodni trwa unasiennienie matki, potem rodzina musi odbudować liczebność. Wczesny, majowy odkład zdąży urosnąć w silną rodzinę jeszcze w tym samym sezonie.

Podsumowanie

Odkład to zalążek nowej rodziny i jednocześnie wentyl bezpieczeństwa silnej rodziny przed rójką. Klucz to trzy rzeczy: robić wcześnie, brać ramki z czerwiem zasklepionym i pokarmem, i szybko poddać dobrą matkę. Reszta to już cierpliwość — dwa tygodnie na unasiennienie i kontrola.

Odkłady najlepiej wpleść w cały plan sezonu — przeglądy, kontrolę rójki, hodowlę matek. Jak poukładać to od podstaw, zebrałem w przewodniku pszczelarstwo dla początkujących, a z rękami w ulu ćwiczymy na kursie stacjonarnym w Wąchocku.